آخرین مطالب

نجیب‌اغلو برنده جایزه جهانی کتاب سال:

الگوهای تزئینی در معماری ایرانی شبیه به یزدی‌بندی هستند... معرفی کتاب - معماری اسلامی

الگوهای تزئینی در معماری ایرانی شبیه به یزدی‌بندی هستند...

  بزرگنمایی:

شهر نیوز ایران - به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) کتاب «هنرهای هندسه تزئینی: رساله‌ای اجمالی به فارسی درباره تداخل اشکال متشابه یا متوافق» اثر گلرو نجیب‌اوغلو،‌ بـا گرایـش کنونـی بـه الگویابـی هندسـی اسـامی بـه عنـوان منبعـی الهام‌بخش برای موزاییک‌کاری و شکل‌های‌ اشتقاقی پارامتریــک در معمــاری و هنرهــای معاصــر انطبــاق دارد. بــا توجــه بــه ارتبــاط چنــد وجهــی ایــن منبــع بــا مورخــان هنــر و علــوم، و نیــز ریاضیدانـان، فیزیکدانـان، هنرمنـدان و معمـاران، هـدف ایـن کتـاب ایجـاد امـکان دسترسـی بهتـر بـه چنیـن منبـع مهـم و برگزیـدهای در مـورد هندسـهی کاربـردی اسـت. این کتاب شامل رونوشـتی از نسـخه خطی فارسـی همراه با آوانویسـی و ترجمه آن به انگلیسـی (توسـط ویلـر م. تکسـتون) و نیـز حاوی طرح‌هـای تحلیلی مر حوم آلپـای ازدورال (متوفی 2003 ) اسـت. این کتاب،‌ برگزیده جایزه کتاب سال جهانی شده است؛‌ از این رو گفت‌وگویی با نویسنده آن نجیب‌اغلو انجام دادیم که در ذیل می‌خوانید.
 
در  ابتدا کمی درباره موضوع کتاب توضیح دهید و اینکه برای نگارش این کتاب از چه منابعی استفاده کردید؟
از منابع اولیه در کتاب‌شناسی ملی پاریس که قبلا درباره آن‌ها در کتاب دیگری کار کردم، منابعی که استفاده کردم درباره هندسه تزیینی است که سازندگان در ایران از آن‌ها استفاده می‌کردند. معمولا مدرکی دال بر این که  تاریخشان به چه زمانی برمی‌گردد نداریم و گمان بر این است که نقش‌هایی که استادکارها استفاده می‌کردند بدون هیچ الگویی از هندسه بوده و فقط این‌ها را به حافظه می‌سپردند. نخستین اثری که چاپ کردم درباره قرن پانزدهم و دوره تیموریان در ایران بود و این اثر دومی که در ایران برنده شد جدیدتر است و به سال 1300 مربوط می‌شود. متن این کتاب به یک فرمول می‌ماند، شبیه به کتاب‌های دیگر نیست که دانشمندان بخواهند از آن استفاده کنند، بلکه برای کسانی است که کارورزند و با این حوزه سرو کار دارند. در این کتاب موارد جالبی وجود دارد، عکس و نگاره دارد و نگاره‌ها مربوط به معماری ایرانی است.

طرح‌های هندسی الگوهای تزئینی در معماری ایرانی شامل چه الگوهایی می‌شود؟
بدون تصویر توضیح درباره این‌ها مشکل است اما طرح‌ها شبیه به یزدی‌بندی هستند که درفارسی به آن گره یا همان یزدی‌بندی می‌گویند. این طرح‌ها با چند ضلعی‌های ستاره‌ای باهم پیچیده می‌شوند و طرح‌های خیلی پیچیده‌ای را تشکیل می‌دهند. پژوهشگران قبلی درمورد این‌ آثار علاقه‌مند بودند به این دلیل که خیلی از این طرح‌‌ها دیر کشف شد؛ به عنوان مثال در دهه 1970 در اروپا ان‌ها می‌گویند وای! استاد کاران ایرانی می‌دانستند که چه‌طور این‌طرح‌ها را ایجاد کنند پیش از آن‌ که ما به طراحی آن پی ببریم.

گروهی از ریاضی‌دانان به طرح‌های هندسی که در بافت این‌ها بود علاقه‌مند می‌شوند و من بیشتر به کاربردهای اجتماعی و فرهنگی آن توجه کردم؛ این که چطور هنر و فرهنگ علمی به یکدیگر پیوند می‌خورند؟ این‌طور تصوری می‌شود که پیوندی که من می‌گویم وجود دارد اما آن‌ها می‌گویند وجود ندارد و من می‌گویم رابطه بین علم و علم کاربردی هست و برعکس آن نیز وجود دارد؛ به عنوان مثال طرح‌هایی که هنرمندان از آن استفاده می‌کردند بعد به فرمول ریاضی تبدیل شده است، یعنی در ابتدا هنرمندان از آن طرح‌ها استفاده می‌کردند و بعد ریاضی‌دانان آن را به فرمول تبدیل کردند مانند یک تبادل دو جانبه می‌ماند. چون در منابعی که در جایزه جهانی کتاب سال منتشر کردم یعنی همین کتاب،‌ نشان دادم که چگونه ریاضی‌دانان و استادکاران در یک گروه کارگاهی بودند و در آن تمرین می‌کردند و از این تمرین‌ها آثاری را انتخاب و در این کتاب گنجاندم؛ این نشان می‌دهد طرح‌های دیگری وجود دارد که ما به آن دسترسی نداریم. این کارگاه مثل یک کارگاه ریاضی بوده که هرگروه به گروه‌های دیگر چیزی می‌آموخت. در این کتاب از دو تاریخدان ریاضی اسلامی استقاده کردم به نام ایان مورگن رایت و اله خیر اندیش که این خانوم ایرانی است.
 
شما در دانشگاه هاروارد تدریس می‌کنید در این دانشگاه چه مقدر از مباحث هنر اسلامی و ایرانی استقبال می شود؟
من خودم در دانشگاه هاروارد درس خواندم و شاگرد پروفسور الیگ اوراگوآر بود او نیز جایزه جهانی را برده است. از اوایل دهه 70 علاقه من بیشتر شده و در اواخر همین دهه بنیاد آقاخان مبلغ زیادی را به بخش هنر دانشگاه هاروارد و همچنین به دانشگاه ام ای تی برای هنر و معماری اسلامی اعطا می‌کند. درحال حاظر ما پول زیادی داریم که هزینه تحصیل دانشجویان را تامین کنیم.

 در دپارتمان ما علاوه بر من پروفسور راکس بارا هم هست که نقاشی ایرانی را تدریس می‌کند ولی من درباره عثمانیان، صفویان، تیموریان و کمی مغول کار می‌کنم. در دانشگاه ام ای تی در بوستون دو پروفسور داریم که روی این مباحث کار می‌کنند؛ به لطف بنیاد آقاخان پول خوبی برای خرید کتاب داریم و برای خواندن دوره پست دکترا مکان خوبی است، افرادی به آن‌جا می‌آیند و روی مجموعه‌هایی که داریم کار می‌کنند. همچنین آرشیو‌های غنی از عکاسی ایرانی به ویژه عکاسی در قرن نوزدهم داریم و این آثار را در کتابخانه جمع‌آوری کردیم.


به نظر شما زیباترین هنرهای معماری اسلامی در کجا نمود داشته و در کدام بناها نمایان است؟
 پیچیده‌ترین طرح‌های این بناها در اواخر قرن پانزدهم و شانزدهم بود و بعد از آن هم طرح‌های زیبایی وجود داشت ولی نه با این خلاقیت چون این طرح‌های بعدی تکرار طرح‌های قبلی بودند. تکنیکی که استفاده می‌شد پی بنادن هندسه‌های مختلف بود، مثلا چند ضلعی‌های نه وجهی و هفت وجهی را به هم وصل می‌کردند و شکل پیچیده‌ای را ایجاد می‌کردند و هنرمندان می‌دانستند که چگونه از این‌ها استفاده کنند و در دوره قاجار این را ادامه می‌دهند؛ ولی خلاقانه‌ترین دوره همان قرن پانزدهم و شانزدهم بود.

 آن‌ها با دانشمندان کار می‌کردند و چیز‌هایی را کشف می‌کردند این نکته حائز اهمیت است که تومارهایی بوده که از آن‌ها استفاده می‌شد به همین دلیل در بسیاری از مکان‌ها طرح‌هایی که ایجاد می‌شد شبیه به هم بودند ولی این تومارها گم شدند و از بین رفتند. اگر آن‌ها می‌دانستند که این منبع اولیه مهمی است می‌توانستند بیشتر جست‌وجو کنند و چیزهایی هم پیدا کنند؛ به عنوان مثال به کتابخانه‌های قم یا مشهد بروند و ببینند این‌ تومارها را پیدا می‌کنند یا خیر، شاید بیشتر از این‌ها وجود داشته باشد و ما ندانیم.

از آنجایی که هنر معماری از تفکر انسان نشات می‌گیرد به نظر شما این معماری و هنر اسلامی بازتاب دهنده چه تفکر و اعتقاداتی است ؟
دانشمندان و هنرمندان مختلف این طرح‌ها را تفسیر کردند و مثلا گفتند که نشان می‌دهد توحید و یگانگی خداست و باورهای تصوف را نشان می‌دهد. به عنوان مثال نشان می‌دهد که چگونه این هندسه،‌ هندسه‌هایی که در طبیعت و کل جهان وجود دارد را نشان می‌دهد و می‌توان به آن به صورت یک پیچیدگی انگیزشی که طراح آن را تولید کرد نگاه کرد؛ اما از سوی دیگر متنی نداریم که بگوییم این چه معنایی داشت و نمی‌شود گفت که هر زمان طرحی را که می‌بینیم حتما سنبل چیزی است. اما علوم ریاضی به طور کلی ریشه در مکتب افلاطونی و تصوف دارد،‌ بنابراین به شیوه‌های مختلف می‌توان آن را تفسیر کرد.

 راه دیگر پیدا کردن معنا این است که در کنار بسیاری از طرح‌ها نوشته‌هایی وجود داشت، بنابراین هنرمندان متوجه می‌شدند که به عنوان مثال کدام بیت شعر یا آیه قرآن است که در کنار آن طرح نوشته شده است و از طریق آن هدف و قصد هنرمندان مشخص می‌شد. پس بنابراین نمی‌توانیم بگوییم که یک معنای واحد دارد بلکه معناهای بسیاری وجود دارد که به بیننده ربط پیدا می‌کند.

چگونه به هنر ایرانی علاقه مند شدید و به سراغ تحقیق و پژوهش در این حوزه آمدید؟
بعد از این که از دبیرستان در استانبول فارغ‌التحصیل شدم به خارج رفتم تا هنر بخوانم و هنر دوره رنسانس ایتالیا را خواندم، کم کم متوجه شدم در کشورم بناهای زیادی وجود دارد و قصد داشتم ببینم در آن زمان‌ها چه اتفاقاتی رخ داده است. یعنی جست‌وجو کنم تا ببینم در قرن شانزدهم در عصر رنسانس در جهان اسلا چه اتفاقاتی رخ داده است؟

 علتی که مرا ترغیب کرد کتابی بود که یکی از استادانم به من پیشنهاد کرد تا بخوانم و بعد از آن متوجه شدم رشته‌ای که می‌خوانم چه رشته فنی است این رشته. به همراه همان استاد شروع کردم به درس خواندن، این استاد بیشتر به قرن سیزدهم و قرون وسطی علاقه داشت. در ابتدا علاقه من هم همان بود ولی بعدها پیشنهاد کردند من قرن پانزدهم و شانزدهم را مطالعه کنم که کمتر در آن حوزه کار شده است و این گونه بود که من به این فعالیت علاقه‌مند شدم و به لطف برنامه آقاخان و پولی که در اختیار ما گذاشتند باعث شد که من به سفرهای مختلفی بروم.

به کدام شهرهای ایرانی سفر کردید؟
غرب ایران مانند تبریز، همدان، شیراز، یزد و تهران. امیدوارم بهار بتوانم شهرهای دیگر ایران مانند مشهد را ببینم. خیلی از کشورها و مکان‌های دیدنی هست که باید ببینم، بسیاری مکان‌ها را نیز دیده‌ام مانند آسیای مرکزی. امکان و معماری چیزهایی هستند که به هم مرتبط‌اند. سعی کردم بیشتر بناها را ببینم به عنوان مثال امسال به هند رفتم و دوست‌دارم رابطه بین دوران صفویه و مغول را در آن‌جا بررسی کنم.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

دولت با اعطای یارانه و زمین پاسخگوی تقاضا باشد !

قانون در مورد بناهای مخروبه رها شده چه می‌گوید؟

آخرین وضعیت باغات بلاتکلیف پایتخت/سرانجام استعلام شهرداری ازشورا

چرا رونق مسکن با گرانی همراه است؟

مذاکره شهرداری با نیروی انتظامی؛ گود برج میلاد بلاتکلیف رها شد

برنامه های شهرداری برای نقره داغ کردن مردم در سال 98!

در صنعت ساختمان وابستگی به خارج وجود ندارد/ دلیل عقب ماندگی کشور در حوزه ساختمان نبود نظام حرفه‌ای است !

درخواست معاون شهردار برای افزایش عوارض ساختمانی تا 10 درصد قیمت آپارتمان !

معرفی آثار معماری کشور سوئد ...

بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی؛ عالی قاپوی اردبیل!

فرشید موسوی اولین مرکز اسماعیلی در آمریکا را طراحی کرد!

فراخوان جشنواره معماری به مناسبت روز بوشهر

سفری به خانه‌های تاریخی اصفهان ...

مشارکت مردم را دست کم نگیریم !

نگینی فیروزه‌ای در دل مزارع چای/ بقعه‌ای با گنبد پلکانی !

تلفیق هنر و معماری در نخستین بوتیک هتل تهران!

سرانجام پرونده ایمن‌سازی دانشگاه علوم تحقیقات/ ساخت دانشگاه با توافق بوده نه مصوبه

قانون درباره احداث شبکه تاسیسات شهری چه می‌گوید؟

واگذاری 32 هکتار از اراضی پردیسان به ساکنان سکونت‌گاه‌های غیر رسمی

لایحه جدید برج باغات به خانه باغ تبدیل می‌شود !

یادبودهای 26 بهمن ماه ...

هدف از برنامه بازآفرینی شهری بهبود کیفیت زندگی است/ قم باید با المان‌های معماری اسلامی-ایرانی نگین شهرسازی کشور شود

وضعیت صدور پروانه ساختمان بحرانی است/ افزایش میزان فساد و رانت !

یادبودهای 25 بهمن ماه ...

اجرای بی کیفیت و نازل کفسازی در پیاده رو ها /اختلاف سطح در پیاده رو برای افراد توان یاب به معنای بن بست است !

خانه عباسیان، شاهکار معماری ایران !

بازخوانی معماری تهران در طول چهار دهه بعد از انقلاب اسلامی / لزوم انتقال تجریبات چهار دهه گذشته معماری کشور به نسل‌های فعلی و آینده

معماری ایرانی- اسلامی در مدرسه سازی به کارگرفته می شود

بام سبز در راستای ارتقای کیفیت محیط زیست و توسعه پایدار شهری

شاهکار معماری غرب کشور ...

مسجد"دارالاحسان"سنندج شاخصه معماری دوران قاجار

دانشگاه تهران یک موجود زنده است که نیاز به رشد دارد

کشف فضایی مرتبط با آیین‌های ایران باستان در دستکندهای آران و بیدگل

یادبودهای 24 بهمن ماه ...

دستاورد‌های 4 دهه در بخش مسکن/ ضرورت احیای بافت فرسوده شهر و روستا به روش کارآمد

ضرورت همگون‌سازی ورودی‌های شهر

خرید و فروش دکه‌های یک میلیارد تومانی در شهر تهران !

اجرای برنامه‌های آمایش ملی تضمین کننده بهینه سازی توزیع جمعیت

تمام مصوبات و ضوابط ابلاغی شورای عالی معماری و شهرسازی لازم‌الاجراست / پاسخ شورا به اعتراض فرمانداری به مصوبه طراحی، پایش و اجرای نماها

فراخوان طرح‌های ویژه شهرسازی در اصفهان

افزایش مبلغ وام مسکن تورم‌زاست

تصویب طرح ساماندهی مشاغل سیار و بی‌کانون در شهر تهران / تهیه اپلیکیشن رزرو فضاهای مشخص برای دست‌فروشی!

یادبودهای 23 بهمن ماه ...

فراموشی هویت شهر در ایستگاه های مترو/ ایستگاه های مترو محل گذر یا گذار!

هفت آجر ...

استحکام سازه های خشتی در قیاس با مصالح امروزی بیشتر است

زمان صدور پروانه ساختمان افزایش یافته است!

بافت‌های با ارزش روستایی در استان مرکزی بهسازی می‌شوند

انتقال وظایف سازمان زمین شناسی به وزارت راه!

بازآفرینی شهری اولویت اصلی وزارت راه و شهرسازی است