آخرین مطالب

مسجد جامع جاجرم، آمیزه ای از مذهب و معماری میراث تاریخی - فرهنگی

مسجد جامع جاجرم، آمیزه ای از مذهب و معماری

  بزرگنمایی:

شهر نیوز ایران - به گزارش ایرنا، مسجد جامع جاجرم در مرکز بافت تاریخی در جنوب این شهر و در 200 متری قلعه قدیمی جاجرم واقع است و برخی پژوهشگران بنای اولیه آن را به دوره سلجوقی نسبت می دهند.
این بنا که خشت خشت آن، ذوق دل معماران ایرانی را زمزمه می کند، معنویت و شکوهی از آرامش را به فرد ارمغان می دهد و در سکوت سجده کنانش، روحی تازه به جان می دمد.
قدمت این بنا به اوایل اسلام و به روایتی به سال 577 هجری قمری نسبت داده شده است.
این مسجد در ورودی یک ایوانی با سقف جناقی در ضلع شمالی دارد که از یک حیاط کوچک در وسط و دو سکو با سقف‌های گنبدی و گچ‌کاری شده در شرق و غرب تشکیل شده است.
ضلع جنوبی مسجد هم به وسیله چهار ترمینه به هشت گوش تبدیل شده و این گنبد با تزئینات زیبای گچبری، روی آن استوار شده است.
این مسجد دارای شبستانی است که در ضلع غربی قرار دارد و مصالح آن از خشت، گل و آجر است و دارای کتیبه‌های مختلفی است که بر پیشانی دالان و بالای محراب آن قرار دارد.
این مسجد تنها مسجد تاریخی باارزش و با قدمت طولانی در خراسان شمالی است که در تمام طول سال و در مراسم مختلف از آن استفاده می‌شود. از این مسجد در سفرنامه‌های مک‌گریگور، ناصرالدین شاه و اعتمادالسلطنه یاد شده است.
در دو ضلع شرقی و غربی صحن مسجد، شبستان هایی ساخته شده که هر یک حدود سه متر عرض دارد. فضای شبستان ها به وسیله طاق و ضربی پوشش یافته و به وسیله رواق هایی به صحن مرکزی مرتبط می شود.
در پشت شبستان غربی یک فضای الحاقی در راستای شبستان اصلی ساخته شده که در فصول سرد سال به عنوان شبستان زمستانی از آن بهره می برده اند.
مسجد جامع جاجرم، بر خلاف الگوی رایج مسجدسازی، مناره ندارد و در مجموع نمای بیرونی آن ساده و عاری از تزئین است و فقط بر پیشانی ایوان و در محل ورود به گنبدخانه چند کاشی فیروزه ای کتیبه دار وجود دارد که به شدت آسیب دیده است.
به غیر از این بیشتر تزئینات در گنبدخانه تمرکز یافته که اغلب شامل تزئینات گچبری، کاربندیها، قطاربندی در قسمت محراب، لچکی ها و چند کتیبه است.
در دوره های متاخر (احتمالا صفوی) در برخی قسمت ها روی اندود گچ را با رنگ قرمز مایل به نارنجی تزئین کرده اند.
بنای مسجد در میانه بافت تاریخی شهر جاجرم واقع شده که هنوز بخش هایی از آنها مانند ارگ کاظم خان و باغ و بنای کوشک و برخی بناهای دیگر بر جای مانده اند.
برخی پژوهشگران بنای اولیه مسجد جامع جاجرم را به دورۀ سلجوقی نسبت می دهند. این مسجد از نوع مساجد شبستانی است و پلان آن بسیار ابتدایی و مشابه طرح یک ایوانی است.
جهت صحن شمالی - جنوبی است و ضلع جنوبی آن از طریق یک ورودی بلند به فضای گنبدخانه منتهی می شود.
محراب مسجد در ضلع جنوبی گنبدخانه، در میانه دیوار جنوبی قرار گرفته و 235 سانتی متر ارتفاع و 85 سانتی متر عمق دارد. گنبد دایره ای بنا به کمک چهار فیلپوش که راس آنها به شکل ترکش های خورشیدی تزیین شده بر فضای مربعی گنبدخانه استوار شده است.
مصالح بنا از خشت و گل، چوب، سنگ و ملاط گچ است که به احتمال فراون در اصل پوشش کاشی داشته که امروزه به غیر از بخش کوچکی که از آن یاد شد از بین رفته است.
مسجد جامع جاجرم در چندین دوره مرمت شده و به نظر می رسد در دوره تیموری تغییرات اساسی در آن به وجود آمده باشد؛ به نحوی که شاکلۀ کلی آن نشان از معماری دوره تیموری دارد.
تحقیقات به عمل آمده در محل نشان می دهد مسجد در سال های پیش کتیبه ای داشته که اشعاری روی آن حک بوده که تاریخ مرمت بنا را نشان می داده است.
احتمالا در نمای ایوان جنوبی مسجد کاشی هایی وجود داشته که تاریخ احداث آن را نشان می داده و بعدها از بین رفته است. سه کاشی کنونی نیز احتمالا به هنگام تعمیرات از جای اصلی جابه جا شده و از هم دور افتاده اند. این کاشی ها از نظر تکنیک ساخت و رنگ لعاب با کاشی هایی که زمانی درون مقبره علی بن مهزیار در شرق شهر جاجرم وجود داشته، قابل مقایسه اند.
این بنا به شماره 1580 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

شاخص‌های تفسیرپذیر آیین‌نامه شورایاری‌ها کاهش یافت !

یک گاو صندوق پر از خانه‌های خالی!

انتقاد وزیر از ساخت مسکن مهر در برهوت!

هجوم به هلال فقر تهران !

مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران منصوب شد / جایگاه کمیسیون ماده پنج در استان تهران قدرتمند می‌شود !

نشست «معیار بافت فرسوده؛ از واقعیت تا خیال» برگزار می شود؛

همکاری دانشگاه هنر با مدرسه معماری کلرمون‌فران

املاک محدوده دانشگاه تهران ازفریز خارج شده امااجازه اقدامی نداریم!

بنا و موقعیت تئاتر شهر در راستای بازآفرینی شهری مشهد نیست!

سه اولویت مهم وزارت راه و شهرسازی درحوزه مسکن

چالش تازه میان وزارت راه و سازمان نظام مهندسی برای انتخابات نظام مهندسی

یادبودهای 3 تیرماه ...

بستری برای حضور معماران جوان نیست / روایت امیرحسین حاجی‌زاده از سرخوردگی معماران نسل جوان !

45 روز از وعده وزیر راه گذشت؛ کارت مصالح ساختمانی عملیاتی نشد !

برگزاری مسابقه اسکیس ایده‌ای جایگزین برای پل طبیعت / جایگزین پل طبیعت را پیشنهاد دهید

برگزاری سمینار تکنولوژی‌های دیجیتال در معماری

تلاش برای کاهش استفاده از خودروی شخصی/پرسش رهبر انقلاب از حناچی درباره استفاده از خارجی‌ها!

یکپارچه نبودن وظایف، چالش عمده در حوزه برنامه‌ریزی است

معاون برنامه‌ریزی و مدیریت منابع وزارت راه و شهرسازی باحکم وزیر منصوب شد

نقدی بر برنامه مسکنیِ وزارت راه؛ کارت مصالح ساختمانی گفتار درمانی است !

"رویکردهای نوین در برنامه‌‎ریزی شهری" ویژه مدیران منتشر شد

نوسازی مدارس بافت فرسوده به اداره نوسازی مدارس قم واگذار شود

یادبودهای 1 تیرماه ...

اصلاح حریم شهر سردرود در آذربایجان‌شرقی

معروف‌ترین معماری دوره قاجار رابشناسید ...

خلاقیت‌های معماری در ایستگاه‌های متروی عربستان!

باشگاه معماران مرکز معماری اسلامی افتتاح شد

مجسمه؛ حلقه‌ی رابط معماری با جامعه

توجه به ترویج فرهنگ زیست‌محیطی و معماری مبتنی بر فرهنگ ایرانی- اسلامی / هزینه سالیانه 5000 میلیارد تومانی در ساخت‌وساز مدارس

معماری شهری نباید هویت انسان‌ها را مخدوش کند

تجلی فرهنگ 31 استان در پارک ایران کوچک

عکس های نیمه اتوماتیک از روسیه!

قوانین بالادستی مسیر قانونگذاری محلی برای تسهیل گردشگری را سد کرده است

جذابترین روستا‌های گردشگری ایران را از دست ندهید!

یادبودهای 31 خردادماه ...

عبور از بازآفرینی به مسکن مهر؟ تکرار سکانس تلخ «مسکن مهر»؛ مجوز «ساخت مسکن بیرون از شهر» به مدیران استانی !

آشفتگی بصری و لزوم تدوین ضوابط در نماهای شهری

بازسازی مقبره مهدی آذر یزدی نیازمند همراهی هئیت امنای آرامستان خرمشاه است

آغاز اجلاس مجمع رئیسان شورای اسلامی کلانشهرها و مراکز استان ها در رشت

یادبودهای 30 خردادماه ...

سهم عظیمی ازاشتغال کشور متاثر از صنعت ساختمان است

بدون ارتقای توانمندی ساکنان بافت‌های فرسوده، بازآفرینی محقق نمی‌شود

معماری امروز زبان مشترک ندارد / معماری گذشته بهترین پاسخ را به شرایط اقلیمی داده است / روایت علی کیافر از معضلات شهرسازی و معماری در ایران

مغایرت‌های طرح جامع شهر پاکدشت به استاندار تهران ابلاغ شد

نخستین شماره نشریه کوبه منتشر شد

بررسی "تأثیر سطوح شهری بر گسترش جزایر گرمایی شهری"

نگاهی بر فیلم‌هایی با موضوع شهر / بررسی فیلم "شهر همچون سمفونی"

انتشار فراخوان مسابقه طراحی بِشکو 2

کمک 30 میلیارد تومانی وزارت راه به شهرداری تهران

برگزاری کارگاه آموزشی پیاده مداری و خودرو محوری در شهرداری مشهد