آخرین مطالب

مسجد جامع جاجرم، آمیزه ای از مذهب و معماری میراث تاریخی - فرهنگی

مسجد جامع جاجرم، آمیزه ای از مذهب و معماری

  بزرگنمایی:

شهر نیوز ایران - به گزارش ایرنا، مسجد جامع جاجرم در مرکز بافت تاریخی در جنوب این شهر و در 200 متری قلعه قدیمی جاجرم واقع است و برخی پژوهشگران بنای اولیه آن را به دوره سلجوقی نسبت می دهند.
این بنا که خشت خشت آن، ذوق دل معماران ایرانی را زمزمه می کند، معنویت و شکوهی از آرامش را به فرد ارمغان می دهد و در سکوت سجده کنانش، روحی تازه به جان می دمد.
قدمت این بنا به اوایل اسلام و به روایتی به سال 577 هجری قمری نسبت داده شده است.
این مسجد در ورودی یک ایوانی با سقف جناقی در ضلع شمالی دارد که از یک حیاط کوچک در وسط و دو سکو با سقف‌های گنبدی و گچ‌کاری شده در شرق و غرب تشکیل شده است.
ضلع جنوبی مسجد هم به وسیله چهار ترمینه به هشت گوش تبدیل شده و این گنبد با تزئینات زیبای گچبری، روی آن استوار شده است.
این مسجد دارای شبستانی است که در ضلع غربی قرار دارد و مصالح آن از خشت، گل و آجر است و دارای کتیبه‌های مختلفی است که بر پیشانی دالان و بالای محراب آن قرار دارد.
این مسجد تنها مسجد تاریخی باارزش و با قدمت طولانی در خراسان شمالی است که در تمام طول سال و در مراسم مختلف از آن استفاده می‌شود. از این مسجد در سفرنامه‌های مک‌گریگور، ناصرالدین شاه و اعتمادالسلطنه یاد شده است.
در دو ضلع شرقی و غربی صحن مسجد، شبستان هایی ساخته شده که هر یک حدود سه متر عرض دارد. فضای شبستان ها به وسیله طاق و ضربی پوشش یافته و به وسیله رواق هایی به صحن مرکزی مرتبط می شود.
در پشت شبستان غربی یک فضای الحاقی در راستای شبستان اصلی ساخته شده که در فصول سرد سال به عنوان شبستان زمستانی از آن بهره می برده اند.
مسجد جامع جاجرم، بر خلاف الگوی رایج مسجدسازی، مناره ندارد و در مجموع نمای بیرونی آن ساده و عاری از تزئین است و فقط بر پیشانی ایوان و در محل ورود به گنبدخانه چند کاشی فیروزه ای کتیبه دار وجود دارد که به شدت آسیب دیده است.
به غیر از این بیشتر تزئینات در گنبدخانه تمرکز یافته که اغلب شامل تزئینات گچبری، کاربندیها، قطاربندی در قسمت محراب، لچکی ها و چند کتیبه است.
در دوره های متاخر (احتمالا صفوی) در برخی قسمت ها روی اندود گچ را با رنگ قرمز مایل به نارنجی تزئین کرده اند.
بنای مسجد در میانه بافت تاریخی شهر جاجرم واقع شده که هنوز بخش هایی از آنها مانند ارگ کاظم خان و باغ و بنای کوشک و برخی بناهای دیگر بر جای مانده اند.
برخی پژوهشگران بنای اولیه مسجد جامع جاجرم را به دورۀ سلجوقی نسبت می دهند. این مسجد از نوع مساجد شبستانی است و پلان آن بسیار ابتدایی و مشابه طرح یک ایوانی است.
جهت صحن شمالی - جنوبی است و ضلع جنوبی آن از طریق یک ورودی بلند به فضای گنبدخانه منتهی می شود.
محراب مسجد در ضلع جنوبی گنبدخانه، در میانه دیوار جنوبی قرار گرفته و 235 سانتی متر ارتفاع و 85 سانتی متر عمق دارد. گنبد دایره ای بنا به کمک چهار فیلپوش که راس آنها به شکل ترکش های خورشیدی تزیین شده بر فضای مربعی گنبدخانه استوار شده است.
مصالح بنا از خشت و گل، چوب، سنگ و ملاط گچ است که به احتمال فراون در اصل پوشش کاشی داشته که امروزه به غیر از بخش کوچکی که از آن یاد شد از بین رفته است.
مسجد جامع جاجرم در چندین دوره مرمت شده و به نظر می رسد در دوره تیموری تغییرات اساسی در آن به وجود آمده باشد؛ به نحوی که شاکلۀ کلی آن نشان از معماری دوره تیموری دارد.
تحقیقات به عمل آمده در محل نشان می دهد مسجد در سال های پیش کتیبه ای داشته که اشعاری روی آن حک بوده که تاریخ مرمت بنا را نشان می داده است.
احتمالا در نمای ایوان جنوبی مسجد کاشی هایی وجود داشته که تاریخ احداث آن را نشان می داده و بعدها از بین رفته است. سه کاشی کنونی نیز احتمالا به هنگام تعمیرات از جای اصلی جابه جا شده و از هم دور افتاده اند. این کاشی ها از نظر تکنیک ساخت و رنگ لعاب با کاشی هایی که زمانی درون مقبره علی بن مهزیار در شرق شهر جاجرم وجود داشته، قابل مقایسه اند.
این بنا به شماره 1580 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

پشتوانه علمی در سیاستگذاری‌ها ضروری است

احتمال وقوع فاجعه دروازه قرآن شیراز در اتوبان امام علی/ وقوع سیلاب در اتوبان‌های شمالی_جنوبی محتمل است/تونل‌های زیر اتوبان‌های تهران‌ پاسخگوی دبی سیلاب‌های شدید نیستند

شهردار ساری معاون وزیر راه و شهرسازی شد

مقررات ملی ساختمان اصلاح می‌شود/بازنگری در آیین‌نامه‌ها و فعالیت‌های مهندسی

امضای تفاهم‌نامه همکاری مرکز تحقیقات راه و مسکن با برنامه اسکان بشر ملل متحد

نشست یک‌روزه سیل برگزار می‌شود

نشست بررسی تحلیلی حوادث سیل‌های اخیر با حضور اساتید و مسئولان

کارگاه آموزشی تخصصی پایش و ارزیابی خطر حوادث و بلایا برگزار می شود

ضرورت توجه به آثار اقتصادی واجتماعی طرح عرضه و تولید مسکن در شهرهای جدید از ابتدای طرح / استفاده حداکثری از ظرفیت طرح‌های جامع و تفصیلی موجود

قانون ممنوعیت ساخت و ساز در حریم رودخانه باید ضمانت اجرایی داشته باشد

اصفهان توان توسعه افقی را ندارد !

تمدید فراخوان دفاتر تسهیل‌گری و نهاد توسعه محله در بافت‌های ناکارآمد شهر

نو آوری در مصالح ساختمانی ...

معاملات مسکن کاهش شدیدی داشته است/ افزایش تولید مسکن در دستور کار دولت

یادبودهای 29 فروردین ماه ...

بیمارستان‌های احداث شده توسط سازمان مجری در مناطق سیل‌زده مشکل سازه‌ای و خدمات‌رسانی ندارند/ ارایه امدادهای بیمارستانی هوایی در پلدختر

عملیاتی شدن بیش از 60 پروژه در حوزه طرح‌های توسعه شهری و منطقه‌ای

مدیرکل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران منصوب شد

بزرگراه امام علی در زمان سیلاب یک رودخانه تمام عیار است!

بازبینی طرح احیا و ساماندهی رودخانه درکه

شهرداری اطلاعات 62 برج-باغ را منتشر کند

حذف دستکاری در طبیعت، مهمترین راهکار مقابله با سیل/ رعایت مقررات ملی، اولین شرط شهرسازی هوشمند

یادبودهای 24 فروردین ماه ...

طراحی میدان یادبود : پروژه ای از لمینت های چوب سخت

کسب جایزه معماری پایدار 2019 توسط روزانا مونتیال

باید در معماری امروز پسرفت را تجربه کنیم / حوزه نقد معماری کشور بکر است / جای خالی رسانه‌های فعال در معماری ملموس است

ارتقای کیفیت سکونتگاه های شهری از مهمترین اولویت هایم است

مدیرکل دفتر حقوقی وزارت راه و شهرسازی را منصوب کرد

دبیرخانه انتقال پایتخت در وزارت راه تشکیل می‌شود/ 5 شهر؛ گزینه مرکز سیاسی اداری ایران

ورود شورای عالی شهر سازی به ساخت و ساز در حریم رودخانه ها در اولین جلسه 98/ تغییر در طرح جامع استان‌ها برای پایه‌گذاری یک شهر مصون و ایمن

پیگیری آغار عملیات اجرایی شش شهر جدید در سال 98 / ساخت شهرک‌های اقامتی در نوار شمالی کشور به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی وزارت راه و شهرهای در سال جاری است/ تلاش برای بهره‌برداری از چهار محور دسترسی شهرهای صدرا، علوی و سهند به شهر مادر تا پایان امسال

یادبودهای 20 فروردین ماه ...

بررسی مباحث بینارشته‌ای معماری / روایت محمدمهدی محمودی از نشست "آب و قنات"

تداوم آبگرفتگی هزینه‌های بازسازی و بهسازی را افزایش می‌دهد

برخورد جدی‌تر با ساختمان‌های ناایمن/عدم صرفه اقتصادی ایمن‌سازی برای صاحبان ملک و سرقفلی

چند نکته درباره سیل‌های اخیر

تمرکز زدایی نیاز ضروری پایتخت است

مروری بر عملکرد مدیریت شهری تهران در تأمین حقوق شهروندان

جای خالی تخصص معماری در شهرها فاجعه آفرین است / صدمات گسترده سیل اخیر حاصل عدم اعمال قوانین نظام مهندسی است / پتانسیل کافی برای رشد و رونق تولید ملی در عرصه معماری را داریم

بازار مسکن به کدام سو می‌رود؟ !

شبکه فاضلاب، یکی از دلایل تشدید فرونشست در تهران اعلام شده؛ ابزار نوین رصد معابر تهیه شود

سیل‌های اخیر بر 12 هزار کیلومتر از راه‌های کشور آسیب وارد کرد/ ترمیم سریع خسارات و ایجاد راه‌های جایگزین در دستور کار وزارت راه و شهر سازی است/ مفروضات مهندسی مورد بازنگری قرار می‌گیرد

تدوین و بازنگری طرح جامع مسکن به صورت فرا وزارتخانه‌ای با محوریت وزارت راه و شهرسازی/ رایزنی با وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مختلف در حال انجام است/ توجه طرح جامع مسکن بر میزان خطرپذیری در سطح کشور

یادبودهای 19 فروردین ماه ...

آموزش مهندسی نما در مرکز معماری ایران

کارگاه مسابقه استارت آپ‌های معماری و شهرسازی برگزار می‌شود

در سال 98 ساخت 100 هزار واحد مسکونی را محقق می کنیم/ بازآفرینی به تنهایی کار ما نیست

تدوین طرح جامع حفاظت از سیل صرفا کاغذبازی است/ مشکل اصلی فقدان ضمانت اجرایی قوانین است

استفاده از ظرفیت‌های قانونی بودجه و افزایش توان اجرایی/ سهیمه‌بندی شدن مصالح و قیر موجب ارتقا توان اجرایی می‌شود

جزئیات اولین جلسه کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران در سال 98