آخرین مطالب

اهمیت تعیین حریم گسل‌ها و ابلاغ آن از سوی ریاست‌جمهوری مدیریت بحران

اهمیت تعیین حریم گسل‌ها و ابلاغ آن از سوی ریاست‌جمهوری

  بزرگنمایی:

معمار شهر - به گزارش خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، علی بیت‌اللهی دبیر کارگروه ملی مخاطرات طبیعی طی یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی قرار داد،تعیین حریم گسل ها و اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء(1) بند "پ" ماده (60) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه کشور از طرف رئیس‌جمهور را تشریح کرد.

در این یادداشت آمده است: در مورخه 11 اردیبهشت سال 1398، از طرف ریاست‌جمهوری محترم کشور، قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 قانون برنامه پنجساله ششم  با شماره 28240 ابلاغ شد. قانون برنامه ششم در 14 اسفندماه سال 1395 به تصویب مجلس رسیده بود که با توجه به الزامات بازنگری در برخی از مواد آن و رویکرد مثبت نمایندگان محترم مجلس، اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 آن در جلسه علنی روز دوشنبه 23 اردیبهشت ماه 1398 به تصویب رسید. این قانون پس از تائید شورای نگهبان در دوم خرداد 1398 در نهایت توسط مقام محترم ریاست جمهوری ابلاغ شد.

در تصویب قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60، نمایندگان محترم کمیسیون عمران نقش بسیار مثبتی را داشتند که جا دارد از تک تک این عزیزان تشکر و قدردانی نمائیم. لازم بذکر است که پیگیری های مربوط به اعمال اصلاح نزدیک به یکسال در جریان بود و مباحثات فراوانی در کمیسیون ها و با نمایندگان محترم بعمل آمد تا در نهایت از طرف مقام اول اجرائی کشور این قانون ابلاغ شد.

محتوای قانون (جزء1 بند پ ماده 60 مرتبط به کاهش ریسک زلزله)

"بر اساس این قانون به شبکه ایستگاه‌های شتاب‌نگاری کشور در طی برنامه ششم توسعه، ضمن نوسازی دستگاه‌های موجود، حداقل هزار ایستگاه جدید اضافه می‌شود. شبکه لرزه‌نگاری و پیش‌نگرهای زلزله نیز به حداقل چهارصد دستگاه افزایش می یابد. اولویت در توسعه این شبکه ها با مناطق زلزله خیر با خطر نسبی بالا و همچنین پهنه‌های جمعیتی با تراکم بالا است. مدیریت یکپارچه و متمرکز شبکه شتاب‌نگاری توسط وزارت راه و شهرسازی(مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی) انجام می‌گیرد. در ضمن ظرفیت شبکه شتاب‌نگاری باید در قطع و وصل شریان های حیاتی (گاز و برق) در هنگام بروز زلزله به کار گرفته شود.

وزارت راه و شهرسازی مکلف است تا پایان برنامه ششم، در مراکز استان ها و شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت پهنه و حریم گسل های شهری را مطالعه و شناسایی کند. همچنین در این شهرها و نقشه‌های طرح تفصیلی براساس مطالعات پهنه‌بندی لرزه‌ای و پهنه و حریم گسل‌ها محل احداث ساختمان‌های با ارتفاع و طبقات مختلف لحاظ می‌شود". لازم بذکر است که متن اصلی قانون از درگاه های رسمی دولت قابل برگرفتن است.

در بخشی از این قانون که مورد نظر در نوشتار حاضر بوده، آمده است:

"وزارت راه و شهرسازی مکلف است تا پایان برنامه ششم، در مراکز استان ها و شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت پهنه و حریم گسل های شهری را مطالعه و شناسایی کند. همچنین در این شهرها و نقشه‌های طرح تفصیلی براساس مطالعات پهنه‌بندی لرزه‌ای و پهنه و حریم گسل‌ها محل احداث ساختمان‌های با ارتفاع و طبقات مختلف لحاظ می‌شود. "

باید ذکر شود که در چند دهه گذشته در کشور، توسط متخصصان مختلف، اهمیت اقدامات پیشگیرانه در خصوص مدیریت بحران مخاطرات طبیعی به طرق مختلف و بویژه پس از رخداد زمین لرزه های سترگ مانند رودبار، بم، ورزقان و کرمانشاه گوشزد شده بود. اقدامات متنوع و زیادی برای کشور ضرورت دارد تا به سطح قابل قبولی از تاب آوری در برابر مخاطرات و بویژه زلزله برسیم. زیربنای تمامی اقدامات ضروری برای ارتقاء تاب آورری و کاهش ریسک و پائین آوردن خسارت‌ها و تلفات ناشی از مخاطرات طبیعی نیز وجود قوانین معینی است که اجرای اقدامات ضروری برای عینیت بخشیدن به ارتقاء تاب آوری را الزام آور نماید. یکی از مهمترین قوانین در زمینه اقدامات پیشگیرانه با هدف کاهش خسارت‌های زلزله‌ها در محدوده های شهری، قانون ابلاغ شده توسط رئیس‌جمهور محترم (اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60) در 11 اردیبهشت سالجاری است که برای اولین بار در کشور، در زمینه کاهش ریسک زلزله، قانونی معینی به این شکل ابلاغ می شود. نگارنده به عنوان یک متخصص مرتبط با موضوع، وظیفه حرفه‌ای خود می‌داند که به طور ویژه از نمایندگان و هیات رئیسه محترم مجلس، اعضاء محترم شورای نگهبان و هیات محترم دولت و بویژه شخص رئیس‌جمهور محترم، کمال قدردانی را بعمل آورد. امید است این قانون در عمل هم با پیگیری و علاقمندی که در شاکله وزارت راه و شهرسازی و شخص مقام عالی وزارت و معاونت شهرسازی و معماری آن وزارتخانه محترم وجود دارد و با حمایت سازمان برنامه و بودجه اجرائی گردد. در این نوشتار به بخشی از قانون مذکور که ناظر بر تعیین حریم گسل ها در محدوده های شهری بالای 200 هزار نفر جمعیت است توجه شده و در خصوص اهمیت و نتایج آن توضیحاتی ارائه شده است.

آمار متناظر با تعیین حریم گسل ها در شهرهای بالای 200 هزار نفری

براساس آمار 1395 و برآوردهای افزایش جمعیتی تا این تاریخ با مبنا قراردادن آمار جمعیتی شهرهای کشور، 54 شهر بزرگ کشور در شمول قانون ابلاغی ریاست جمهوری قرار می گیرند. بیش از 36 میلیون نفر جمعیت در این 54 شهر کشور زندگی می کنند. حدود 11 میلیون واحد مسکونی نیز در این شهرها وجود دارد که نزدیک به 3 میلیون واحد از نوع بنائی و فاقد اسکلت می باشند. چنین ساختمان هایی فاقد استحکام کافی در برابر زمین لرزه های بزرگ هستند و بویژه آنکه اگر در روی حریم و پهنه های گسلی واقع شده باشند میزان آسیب پذیری بالاتری را نیز خواهند داشت.

لازم به ذکر است که با حمایت‌های وزارت راه و شهرسازی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کار تعیین حریم گسل ها را در 6 شهر تهران، تبریز، کرمان، مشهد، کرج و زنجان را انجام داده و یا در دست انجام دارد. 6 شهر مذکور دارای جمعیتی بالائی اند و جمعا نزدیک به 16 میلیون نفر را در خود جای داده اند و بیش از 5 میلیون واحد مسکونی را دارا هستند. بنابراین طبق قانون ابلاغی در برنامه پنجساله ششم توسعه، باید در 48 شهر بزرگ دیگر کشور که عمدتا دارای جمعیتی بالای 200 هزار نفری اند، حریم گسل ها با هدف کنترل ساخت و ساز و اعمال محدودیت های الزامی آئین نامه 2800 تعیین گردد. بایستی یادآور شد که در متن قانون چون مراکز استان ها هم قید شده، شهرهائی مانند یاسوج و سمنان هم که دارای جمعیتی کمتر از 200 هزار نفر هستند(بر مبنای برآوردهای آمار 1395) شمول این قانون می شوند. در جدول 1 اسامی مراکز استان ها که مطالعات تعیین حریم گسل ها در آنها اینک الزام قانونی بخود گرفته است، آورده شده است. 25 مرکز استان نظیر شهرهای اصفهان، شیراز، قم، اهواز و کرمانشاه با جمعیتی بالاتر و مراکز استانی چون ایلام، شهرکرد، سمنان و یاسوج با جمعیتی کمتر در این جدول قابل مشاهده است. در این مراکز استانی حدود 15 میلیون نفر زندگی می کنند.

جدول1- اسامی 25 مرکز استان که تعیین حریم گسل ها در آنها در برنامه پنجساله ششم الزامی است(آمار1395)

علاوه بر مراکز استانی، 23 شهر دیگر که بر اساس برآوردهای آماری در سال 1398، دارای جمعیتی بیش از 200 هزار نفر هستند نیز طبق قانون باید تحت پوشش مطالعات حریم گسل ها قرار گرفته و پهنه های گسلی در آن ها تعیین گردد. اسامی این شهرها نیز در جدول 2 آورده شده است.

جدول2- اسامی 23 شهر تعیین حریم گسل ها در آنها در برنامه پنجساله ششم الزامی است(آمار1395)

در 23 شهر بزرگ کشور که تعیین حریم گسل ها در آنها بر اساس قانون الزامی است، حدود 5 میلیون 800 هزار نفر زندگی می کنند. این جمعیت شهری در واحدهای مسکونی به تعداد نزدیک به یک میلیون هشتصدهزار واحد زندگی می کنند.  در شکل 1 پراکنش مراکز جمعیتی شهری که تعیین حریم گسل‌ها در آنها بر اساس حکم قانون الزامی شده، نشان داده شده است.

شکل1- نقشه موقعیت شهرهائی که در آنها کار تعیین حریم گسل‌ها در طی برنامه ششم توسعه الزامی است

 حریم گسل ها و اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء(1) بند "پ" ماده (60) قانون برنامه پنجساله ششم

اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 از نظر نگارنده این یادداشت، در نگرش پیشگیرانه به امر خطر زلزله در کشور است. هرچند مبحث گسلش در آئین نامه 2800 بعنوان آئین نامه لازم الاجراء کشور در ساخت و ساز مقاوم در برابر زلزله، دلالت بر ممنوعیت ساخت و ساز ساختمان های با اهمیت خیلی زیاد در پهنه گسل های اصلی دارد و البته این تاکید در ویرایش های قبلی نیز در آئین نامه وجود داشته است، اما متاسفانه در عمل بدلیل عدم وجود نقشه های حقوقی و قابل اتکا که در آن و در حوزه های شهری، حدود و ابعاد زون و حریم گسل های اصلی تعیین و مستند شده باشد، ساخت و سازهای بی رویه برروی گسله های اصلی نیز ادامه یافته بطوریکه بعنوان مثال تنها در روی پهنه گسل شمال تهران، 16 بیمارستان، و بیش از 250 مرکز حساس احداث شده است. علاوه بر آن و طبق تاکید آئین نامه 2800، ساخت و ساز برای ساختمان های معمولی و با اهمیت زیاد نیز باید بر طبق روش های خاص باشد. در اینصورت هم لازم است در ابتدا حریم گسل ها در محدوده شهرها تعیین شده باشد. اهمیت تعیین حریم گسل ها برای شریان های حیانی مانند خطوط انتقال گاز، نفت و آب و فاضلاب بسیار روشن و برجسته است. در نقاط تقاطعی گسلش با این خطوط، احتمال جابجائی طرفین گسل ها تا حد چند متر بر اساس مشاهدات عملکرد گسل ها در زلزله های مختلف وجود دارد، واضح است که در طراحی های  عادی، مقاومت خطوط شریان های حیاتی در برابر چنین جابجائی هائی بمراتب ناچیز بوده و گسیختگی های خسارت باری را در زون های تقاطعی انتظار داریم. اتخاذ تمهیدات مهندسی در چنین نقاطی با هدف ارتقاء تاب آوری شریان های حیاتی یک ضرورت انکار ناپذیر است.

بدیهی است که احداث ساختمان های بسیار مهمی مانند بیمارستان ها، مدارس، برج ها، تاسیساتی مانند انبار سوخت و مواد شیمیائی، مراکز نظامی و ستادی و ... با توجه به اعمال بیشترین مقدار جابجائی در روی پهنه گسلش و وجود بیشترین نیروی برشی پایه درآن در هنگام رخداد زلزله، مجاز نخواهد بود.

مستحدثات مهم و دارای ارزش ملی مانند موزه ها و کتابخانه ها، بیمارستان ها، مراکز آتش نشانی، مدارس و ... که پیش از تعیین حریم گسل ها احتمالا بر روی پهنه های گسلی احداث شده باشند، در اولویت مقاوم سازی قرار خواهند گرفت. همچنین اماکن خطرزا هم الزاما باید تغییر کاربری داده و کاربری های آنها در حد ساختمان های غیر مهم در آید.

بر این اساس و بنا به موارد فوق الذکر، ابلاغ قانون اصلاح جز 1 بند پ ماده 60، از طرف مقام محترم ریاست جمهوری را به فال نیک گرفته و تصویب و ابلاغ چنین قوانین و قوانین مشابه آن را در کاهش ریسک زلزله و نیز کاهش ریسک سایر مخاطرات همانند سیل بسیار مهم و حیاتی تلقی می نمائیم.  


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

شاخص‌های تفسیرپذیر آیین‌نامه شورایاری‌ها کاهش یافت !

یک گاو صندوق پر از خانه‌های خالی!

انتقاد وزیر از ساخت مسکن مهر در برهوت!

هجوم به هلال فقر تهران !

مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران منصوب شد / جایگاه کمیسیون ماده پنج در استان تهران قدرتمند می‌شود !

نشست «معیار بافت فرسوده؛ از واقعیت تا خیال» برگزار می شود؛

همکاری دانشگاه هنر با مدرسه معماری کلرمون‌فران

املاک محدوده دانشگاه تهران ازفریز خارج شده امااجازه اقدامی نداریم!

بنا و موقعیت تئاتر شهر در راستای بازآفرینی شهری مشهد نیست!

سه اولویت مهم وزارت راه و شهرسازی درحوزه مسکن

چالش تازه میان وزارت راه و سازمان نظام مهندسی برای انتخابات نظام مهندسی

یادبودهای 3 تیرماه ...

بستری برای حضور معماران جوان نیست / روایت امیرحسین حاجی‌زاده از سرخوردگی معماران نسل جوان !

45 روز از وعده وزیر راه گذشت؛ کارت مصالح ساختمانی عملیاتی نشد !

برگزاری مسابقه اسکیس ایده‌ای جایگزین برای پل طبیعت / جایگزین پل طبیعت را پیشنهاد دهید

برگزاری سمینار تکنولوژی‌های دیجیتال در معماری

تلاش برای کاهش استفاده از خودروی شخصی/پرسش رهبر انقلاب از حناچی درباره استفاده از خارجی‌ها!

یکپارچه نبودن وظایف، چالش عمده در حوزه برنامه‌ریزی است

معاون برنامه‌ریزی و مدیریت منابع وزارت راه و شهرسازی باحکم وزیر منصوب شد

نقدی بر برنامه مسکنیِ وزارت راه؛ کارت مصالح ساختمانی گفتار درمانی است !

"رویکردهای نوین در برنامه‌‎ریزی شهری" ویژه مدیران منتشر شد

نوسازی مدارس بافت فرسوده به اداره نوسازی مدارس قم واگذار شود

یادبودهای 1 تیرماه ...

اصلاح حریم شهر سردرود در آذربایجان‌شرقی

معروف‌ترین معماری دوره قاجار رابشناسید ...

خلاقیت‌های معماری در ایستگاه‌های متروی عربستان!

باشگاه معماران مرکز معماری اسلامی افتتاح شد

مجسمه؛ حلقه‌ی رابط معماری با جامعه

توجه به ترویج فرهنگ زیست‌محیطی و معماری مبتنی بر فرهنگ ایرانی- اسلامی / هزینه سالیانه 5000 میلیارد تومانی در ساخت‌وساز مدارس

معماری شهری نباید هویت انسان‌ها را مخدوش کند

تجلی فرهنگ 31 استان در پارک ایران کوچک

عکس های نیمه اتوماتیک از روسیه!

قوانین بالادستی مسیر قانونگذاری محلی برای تسهیل گردشگری را سد کرده است

جذابترین روستا‌های گردشگری ایران را از دست ندهید!

یادبودهای 31 خردادماه ...

عبور از بازآفرینی به مسکن مهر؟ تکرار سکانس تلخ «مسکن مهر»؛ مجوز «ساخت مسکن بیرون از شهر» به مدیران استانی !

آشفتگی بصری و لزوم تدوین ضوابط در نماهای شهری

بازسازی مقبره مهدی آذر یزدی نیازمند همراهی هئیت امنای آرامستان خرمشاه است

آغاز اجلاس مجمع رئیسان شورای اسلامی کلانشهرها و مراکز استان ها در رشت

یادبودهای 30 خردادماه ...

سهم عظیمی ازاشتغال کشور متاثر از صنعت ساختمان است

بدون ارتقای توانمندی ساکنان بافت‌های فرسوده، بازآفرینی محقق نمی‌شود

معماری امروز زبان مشترک ندارد / معماری گذشته بهترین پاسخ را به شرایط اقلیمی داده است / روایت علی کیافر از معضلات شهرسازی و معماری در ایران

مغایرت‌های طرح جامع شهر پاکدشت به استاندار تهران ابلاغ شد

نخستین شماره نشریه کوبه منتشر شد

بررسی "تأثیر سطوح شهری بر گسترش جزایر گرمایی شهری"

نگاهی بر فیلم‌هایی با موضوع شهر / بررسی فیلم "شهر همچون سمفونی"

انتشار فراخوان مسابقه طراحی بِشکو 2

کمک 30 میلیارد تومانی وزارت راه به شهرداری تهران

برگزاری کارگاه آموزشی پیاده مداری و خودرو محوری در شهرداری مشهد